Coalitie zet Groene Hart stilzwijgend open voor windturbines

5 juni 2026 door Van Gasteren - Juristen

 

Windzoekgebieden verdwijnen van papier, maar beleid verandert fundamenteel

Op 3 juni 2026 stemden Provinciale Staten van Zuid-Holland in met de Herziening Omgevingsbeleid 2025. Daarbij verdwenen de concrete windzoekgebieden in onder meer de Vierambachtspolder, Wassenaarsepolder en omgeving Nieuwkoop uit de Omgevingsvisie.

Dat klinkt als goed nieuws voor inwoners van het Groene Hart. Maar wie de aangenomen motie en de aangepaste Omgevingsvisie goed leest, ziet dat tegelijkertijd een fundamentele beleidswijziging is doorgevoerd.

De coalitie heeft het Groene Hart namelijk beleidsmatig geopend voor windturbines.

Het Groene Hart was vóór 3 juni beleidsmatig gesloten

Tot aan deze herziening gold in het provinciale beleid dat de provincie de uitwerking van windzoekgebieden in het Groene Hart “in deze fase niet ondersteunt”.

Daarmee lag bestuurlijk vast dat het Groene Hart gesloten was voor verdere uitwerking van grootschalige windenergie.

In de aangenomen coalitiemotie staat vervolgens letterlijk dat het Groene Hart “tot op heden” gesloten was voor windontwikkeling.

Juist die formulering is veelzeggend.

Door expliciet op te nemen dat het Groene Hart “tot op heden” gesloten was, erkent de coalitie feitelijk dat die situatie vanaf het moment van de motie verandert. Vanaf 3 juni 2026 geldt die beleidsmatige sluiting dus niet meer.

Dat wordt nergens hardop uitgesproken. Toch is dat precies het bestuurlijke gevolg van de aangenomen motie.

Van A-wegen en industrie naar open polders en droogmakerijen

Ook de Omgevingsvisie zelf is inhoudelijk aangepast.

In het eerdere beleid werd windenergie vooral gekoppeld aan infrastructuur en industriegebieden. Windturbines hoorden volgens dat beleid thuis langs A-wegen en bij bestaande industriële clusters.

In de aangepaste Omgevingsvisie verdwijnen die duidelijke ruimtelijke begrenzingen grotendeels naar de achtergrond.

Daarvoor in de plaats komen bredere omschrijvingen van landschapstypen zoals langgerekte polders, droogmakerijen en open veenweidegebieden.

Juist daarmee worden feitelijk de gebieden omschreven waar de eerdere zoeklocaties lagen, waaronder de Vierambachtspolder en Wassenaarsepolder.

De concrete locaties verdwijnen dus van papier, maar de landschappen waarin die locaties liggen worden tegelijkertijd beleidsmatig juist opnieuw relevant gemaakt voor windontwikkeling.

Voor de bühne geschrapt, achter de schermen verbreed

Juist daarin zit volgens veel inwoners de kern van de kritiek.

Publiekelijk presenteert de coalitie het schrappen van de zoekgebieden als bescherming van het Groene Hart. Tegelijkertijd openen dezelfde partijen via de motie en de aangepaste beleidsteksten juist de deur naar bredere windontwikkeling in het Groene Hart.

Daardoor ontstaat een opmerkelijke situatie.

De concrete locaties verdwijnen uit beeld, maar beleidsmatig ontstaat juist méér ruimte. Niet alleen voor de oorspronkelijke zoekgebieden, maar potentieel voor grote delen van het Groene Hart.

Veel inwoners ervaren dit daarom niet als bescherming van het landschap, maar als een bestuurlijke verschuiving waarbij de plannen minder zichtbaar worden gemaakt terwijl de mogelijkheden juist worden uitgebreid.

Geen participatie, maar blijven doorgaan tot acceptatie ontstaat

De provincie benadrukt in de nieuwe Omgevingsvisie sterk het belang van participatie en betrokkenheid van inwoners. Maar juist dat roept bij veel inwoners inmiddels grote frustratie op.

Na tien maanden van inspraak, petities, bewonersavonden en duizenden handtekeningen is het gebrek aan draagvlak namelijk volstrekt duidelijk geworden.

Inwoners uit het Groene Hart hebben zich massaal uitgesproken tegen grootschalige windturbines in open polders en droogmakerijen. Gemeenten spraken zich uit tegen de plannen. Er werden uitgebreide inspraakreacties ingediend en zorgen gedeeld over gezondheid, landschap, natuur, leefbaarheid en luchtvaartveiligheid.

Toch lijkt die maatschappelijke weerstand nauwelijks invloed te hebben op de bestuurlijke koers.

Juist daarom ervaren veel inwoners het huidige participatieproces niet meer als echte participatie. Het gevoel ontstaat dat participatie vooral wordt ingezet om alsnog acceptatie te creëren voor plannen die bestuurlijk al in stand zijn gehouden.

Voor veel inwoners voelt het alsof de boodschap vanuit de provincie feitelijk neerkomt op: we blijven doorgaan, we blijven onderzoeken en we blijven in gesprek totdat er uiteindelijk voldoende acceptatie ontstaat.

Daardoor ontstaat steeds sterker het gevoel dat de duizenden handtekeningen, petities en inspraakreacties van de afgelopen tien maanden uiteindelijk vooral ter kennisgeving zijn aangenomen, maar inhoudelijk nauwelijks hebben geleid tot een andere bestuurlijke richting.

Volgens veel betrokken inwoners gaat participatie juist over luisteren, erkennen en grenzen respecteren. Niet over het blijven doorzetten van dezelfde plannen totdat weerstand langzaam verdwijnt of vermoeid raakt.

Nieuwe landelijke normen worden bepalend

Een belangrijk onderdeel van het vervolgtraject zijn de nieuwe landelijke normen voor windturbines op land. Het Rijk verwacht deze eind 2026 vast te stellen.

Die normen zullen waarschijnlijk bepalend worden voor afstanden tot woningen, geluid, slagschaduw en de ruimtelijke inpasbaarheid van windturbines.

Critici vrezen dat hierdoor uiteindelijk grote delen van het Groene Hart opnieuw in beeld kunnen komen voor grootschalige windenergie.

Voor veel inwoners is de discussie daarom allesbehalve voorbij.

 

VAN GASTEREN – JURISTEN
Laura van Gasteren-Donker | Michiel van Gasteren
Woubrugge, 4 juni 2026
Aan: Provinciale Staten van Zuid-Holland
Betreft: Reactie op besluitvorming Herzie als rening Omgevingsbeleid 2025 en windzoekgebieden
Groene Hart
mede namens Stichting Behoud Open Landschap
Geachte Statenleden,
Na de vergadering van 3 juni 2026 willen wij toch nog kort reageren op de uitkomst rondom
de Herziening Omgevingsbeleid 2025 en de windzoekgebieden in het Groene Hart.
Allereerst realiseren wij ons dat meerdere Statenleden zich de afgelopen maanden serieus
hebben verdiept in de zorgen die vanuit inwoners, gemeenten en maatschappelijke
organisaties naar voren zijn gebracht. Daar hebben wij waardering voor. In gesprekken,
commissievergaderingen en publieke uitspraken hebben wij oprecht gevoeld dat thema’s als
gezondheid, leefomgeving, ruimtelijke kwaliteit, participatie en bestuurlijke zorgvuldigheid
daadwerkelijk werden gehoord.
Juist daarom komt de uiteindelijke uitkomst voor ons dubbel binnen.
Enerzijds begrijpen wij dat het uit de Omgevingsvisie halen van de onderzoekslocaties
voorkomt dat deze locaties nu direct planologisch worden verankerd. Dat is belangrijk.
Formeel zijn de zoekgebieden via een amendement uit de Omgevingsvisie gehaald, maar
materieel blijven dezelfde locaties via de motie ‘Onderzoekslocaties Wind’ en de herziene
tekst van de Omgevingsvisie bestuurlijk nog steeds in beeld voor vervolgonderzoek en een
volgende herziening. Daardoor voelen veel inwoners dat hun zorgen nog niet zijn
weggenomen.
De vergelijking die tijdens de vergadering door de ChristenUnie werd gemaakt — waarbij een
gehaktbal platgeslagen wordt en vervolgens “hamburger” wordt genoemd — bleef daarbij bij
veel inwoners hangen. Voor veel omwonenden voelt het alsof de vorm wel is veranderd, maar
de inhoud in essentie hetzelfde is gebleven.
Dat geldt nadrukkelijk ook voor gebieden als de Vierambachtspolder, de Wassenaarse Polder
en de omgeving van Nieuwkoop, waar inwoners juist de afgelopen maanden zeer duidelijk
hebben aangegeven hoe groot de zorgen zijn over gezondheid, open landschap, natuur,
leefkwaliteit en de nabijheid van Schiphol.
Daarmee voelt het besluit voor veel inwoners als een bestuurlijke tussenconstructie waarbij de
politieke besluitvorming feitelijk wordt doorgeschoven, terwijl inwoners zich inmiddels al
maandenlang zeer duidelijk hebben uitgesproken. Er zijn duizenden handtekeningen
aangeboden, gemeenten hebben zich uitgesproken, vele inwoners hebben ingesproken en ook
2
inhoudelijk zijn omvangrijke medische, juridische, ruimtelijke en luchtvaartgerelateerde
zorgen ingebracht.
Wat daarnaast teleurstelt, is dat de vergadering van 3 juni voor veel inwoners uiteindelijk
geen bestuurlijke duidelijkheid of daadwerkelijke zekerheid heeft gebracht. De onzekerheid
over hun leefomgeving blijft daarmee bestaan, mogelijk nog jarenlang.
De vergelijking die tijdens de vergadering door de heer Van de Breevaart werd gemaakt met
“een jaar langer in voorarrest” raakte daarom bij veel inwoners een gevoelige snaar. Voor
veel omwonenden voelt het alsof de onzekerheid formeel wel is verplaatst, maar inhoudelijk
nog altijd boven hun leefomgeving blijft hangen.
Daarom is het voor ons moeilijk te rijmen dat tegelijkertijd wordt gesproken over het “creëren
van draagvlak” of het opnieuw onderzoeken van dezelfde locaties.
Voor veel inwoners voelt het wrang dat juist in dezelfde herziening uitgebreid wordt
gesproken over participatie, invloed van inwoners en het belang van vertrouwen in de
overheid, terwijl een groot deel van diezelfde inwoners ervaart dat maandenlange inspraak,
duizenden handtekeningen en brede maatschappelijke zorgen uiteindelijk nauwelijks hebben
geleid tot bestuurlijke duidelijkheid.
Het beeld dat nu bij veel inwoners ontstaat, is niet dat er een duidelijke ruimtelijke keuze is
gemaakt, maar dat een politiek ingewikkeld dossier bestuurlijk is doorgeschoven naar een
volgende fase.
Voor veel inwoners voelt het nu alsof het besluit politiek is doorgeschoven tot na de
verkiezingen van maart 2027, maar ruimtelijk en bestuurlijk nog steeds volledig open ligt.
Daardoor ontstaat bij veel inwoners het gevoel dat niet zozeer een keuze is gemaakt, maar
vooral tijd is gekocht. Daarmee ontstaat bij veel inwoners het gevoel dat politieke
beheersbaarheid uiteindelijk zwaarder heeft gewogen dan het geven van duidelijke richting
aan inwoners.
Juist daardoor ontstaat bij veel inwoners het gevoel dat participatie wel wordt georganiseerd,
maar dat daadwerkelijke invloed op de uitkomst ontbreekt zodra de politieke druk toeneemt.
Juist omdat meerdere partijen en Statenleden zich de afgelopen periode publiekelijk kritisch
hebben uitgesproken over windturbines in open Groene Hart-polders en nabij Schiphol, is de
teleurstelling groot dat inwoners na 3 juni nog steeds niet weten waar zij bestuurlijk werkelijk
aan toe zijn.
Daarbij bleef ook een uitspraak vanuit één van de coalitiepartijen hangen dat voorkomen moet
worden dat het Groene Hart een “kopie van de Flevopolder” wordt. Veel inwoners herkenden
zich juist in die zorg. Tegelijkertijd ervaren zij nu dat er, ondanks dergelijke uitspraken, nog
steeds geen daadwerkelijke bestuurlijke duidelijkheid is gegeven over de toekomst van deze
open polderlandschappen.
Dat heeft het vertrouwen van veel inwoners in Provinciale Staten als
volksvertegenwoordiging een flinke klap gegeven. Veel inwoners hebben het gevoel dat zij
zich gedurende maanden intensief, inhoudelijk en respectvol hebben uitgesproken, zonder dat
dit uiteindelijk heeft geleid tot een heldere bestuurlijke keuze.
3
Wat daarbij tijdens gesprekken in en rondom de vergadering eveneens opviel, is dat zelfs bij
partijen waarmee direct inhoudelijk contact plaatsvond, niet altijd volledig duidelijk leek
welke gevolgen de gewijzigde tekst van het omgevingsbeleid na de herziening precies heeft,
en welke bestuurlijke en ruimtelijke doorwerking amendementen en moties daarin feitelijk
behouden.
In gesprekken met het CDA bleek bovendien dat men niet op de hoogte was van de inhoud
van bepaalde opvallende zienswijzen uit de stapel, terwijl tegelijkertijd wel besluiten werden
genomen die rechtstreeks invloed hebben op dezelfde gebieden en inwoners.
Juist dat voedt bij veel inwoners de zorg dat de politieke besluitvorming rondom deze locaties
complexer en minder transparant is geworden dan voor inwoners vooraf zichtbaar was.
Daarmee ontstaat tegelijkertijd het risico dat inwoners zich steeds minder onderdeel voelen
van een gezamenlijk bestuurlijk proces, en zich uiteindelijk genoodzaakt zien om toekomstige
besluitvorming pas via exceptieve toetsing in vergunningprocedures aan de bestuursrechter
voor te leggen.
Wat daarnaast zorgen oproept, is dat richting december waarschijnlijk landelijke normen voor
wind op land zullen verschijnen. Daarmee ontstaat bij ons het gevoel dat de ruimte voor echt
scherpe provinciale afwegingen mogelijk steeds kleiner wordt. Zeker in kwetsbare open
polderlandschappen rondom Schiphol roept dat fundamentele vragen op over leefomgeving,
veiligheid, gezondheid en bestuurlijke betrouwbaarheid.
Voor veel inwoners voelt het alsof zij inmiddels niet meer vragen om hun gelijk, maar
simpelweg om bestuurlijke eerlijkheid: zeg óf duidelijk dat deze locaties definitief van tafel
zijn, óf erken eerlijk dat zij voorlopig nog steeds boven de markt blijven hangen.
Wij hopen daarom dat Provinciale Staten de komende periode niet alleen kijken naar de
technische uitvoerbaarheid van beleid, maar ook naar het vertrouwen van inwoners in de
overheid. Want juist dat vertrouwen staat inmiddels onder druk.
Voor ons persoonlijk is dit dossier inmiddels veel meer geworden dan een ruimtelijke
discussie alleen. Want uiteindelijk draait dit dossier voor veel inwoners niet alleen meer om
windturbines, maar om de vraag of inwoners nog kunnen vertrouwen op duidelijke, eerlijke
en voorspelbare besluitvorming over hun eigen leefomgeving.
Met vriendelijke groet,
Van Gasteren – Juristen
Laura van Gasteren-Donker
Michiel van Gasteren
mede namens Stichting Behoud Open Landschap